Η καθημερινότητα των παιδιών και των εφήβων είναι πλέον στενά συνδεδεμένη με τα smartphones, τα tablets και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ψηφιακές συσκευές αποτελούν εργαλεία επικοινωνίας, μάθησης, δημιουργίας και ψυχαγωγίας. Ωστόσο, όταν η χρήση τους γίνεται ανεξέλεγκτη ή αντικαθιστά σημαντικές δραστηριότητες της παιδικής ηλικίας, μπορεί να επηρεάσει την ευεξία, τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τις κοινωνικές σχέσεις.
Τι γνωρίζουμε, όμως, σήμερα για τη σχέση των ψηφιακών συσκευών με την ψυχική υγεία των παιδιών; Και ποιες πρακτικές μπορούν να εφαρμόσουν γονείς και εκπαιδευτικοί;
Τι αποκαλύπτουν οι νεότερες επιστημονικές έρευνες;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τα δεδομένα της διεθνούς έρευνας HBSC, που δημοσιεύτηκαν το 2024, ανέδειξαν αύξηση της προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους. Συγκεκριμένα, το ποσοστό αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022, σε δείγμα σχεδόν 280.000 νέων ηλικίας 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες και περιοχές.
Η προβληματική χρήση δεν ταυτίζεται απλώς με τον πολύ χρόνο μπροστά σε μια οθόνη. Συνδέεται με τη δυσκολία ελέγχου της χρήσης, την παραμέληση άλλων δραστηριοτήτων και τις αρνητικές συνέπειες στην καθημερινή ζωή.
Παράλληλα, η επιστημονική ανασκόπηση των Sala, Porcaro και Gómez (2024) έδειξε ότι η σχέση των κοινωνικών δικτύων με την ψυχική υγεία των εφήβων είναι σύνθετη. Οι επιδράσεις διαφέρουν ανάλογα με τον τρόπο χρήσης, το περιεχόμενο, τα ατομικά χαρακτηριστικά και τον σχεδιασμό των ψηφιακών πλατφορμών.
Επομένως, δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι κάθε χρήση ψηφιακής συσκευής είναι επιβλαβής. Σημασία έχει το πώς εντάσσεται στην καθημερινότητα του παιδιού.
Ποιες δυσκολίες μπορεί να συνδέονται με την υπερβολική ή προβληματική χρήση;
1. Ύπνος και ξεκούραση
Η χρήση συσκευών μέχρι αργά το βράδυ μπορεί να καθυστερεί την ώρα του ύπνου και να διακόπτει την ξεκούραση λόγω ειδοποιήσεων ή συνεχούς διαδικτυακής δραστηριότητας. Η ανεπαρκής ξεκούραση μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τη συγκέντρωση και τη σχολική λειτουργικότητα.
2. Συναισθηματική ευεξία
Η συνεχής σύγκριση με άλλους, η ανάγκη αποδοχής μέσω των διαδικτυακών αντιδράσεων και η έκθεση σε προσβλητικό ή ακατάλληλο περιεχόμενο μπορεί να επιβαρύνουν ορισμένα παιδιά και εφήβους. Η επίδραση, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους.
3. Συγκέντρωση και σχολική καθημερινότητα
Οι συνεχείς ειδοποιήσεις και η εναλλαγή μεταξύ εφαρμογών μπορούν να διακόπτουν τη μελέτη και να δυσκολεύουν τη διατήρηση της προσοχής. Είναι χρήσιμο να διακρίνουμε την εκπαιδευτική χρήση της τεχνολογίας από την παράλληλη ενασχόληση με μηνύματα, παιχνίδια και κοινωνικά δίκτυα.
4. Κοινωνικές σχέσεις και διαδικτυακός εκφοβισμός
Οι ψηφιακές συσκευές προσφέρουν ευκαιρίες επικοινωνίας και διατήρησης φιλιών. Ταυτόχρονα, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η έκθεση σε επιθετικά σχόλια μπορούν να προκαλέσουν σημαντική συναισθηματική επιβάρυνση.
5. Μείωση της φυσικής δραστηριότητας και του ελεύθερου παιχνιδιού
Όταν η οθόνη καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας, ενδέχεται να περιορίζεται ο χρόνος για κίνηση, παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, δημιουργικές δραστηριότητες και άμεση επικοινωνία με άλλους ανθρώπους.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι παραπάνω δυσκολίες δεν εμφανίζονται σε κάθε παιδί που χρησιμοποιεί ψηφιακές συσκευές. Η ψυχική υγεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, ενώ η σχέση της με τη χρήση της τεχνολογίας μπορεί να είναι αμφίδρομη.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Η προστασία των παιδιών δεν βασίζεται μόνο στην απαγόρευση των συσκευών, αλλά στη σταδιακή ανάπτυξη υπεύθυνων ψηφιακών συνηθειών.
- Θέτουμε σαφή και σταθερά όρια. Συμφωνούμε με το παιδί πότε και για πόσο θα χρησιμοποιεί τις συσκευές, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τις ανάγκες και τις δραστηριότητές του.
- Δημιουργούμε χρόνο χωρίς οθόνες. Καθιερώνουμε γεύματα χωρίς κινητά, χρόνο για παιχνίδι και οικογενειακές δραστηριότητες χωρίς συνεχή ψηφιακή διακοπή.
- Προστατεύουμε τον ύπνο. Αποφεύγουμε τη χρήση συσκευών κοντά στην ώρα του ύπνου και, όπου είναι εφικτό, τις αφήνουμε έξω από το υπνοδωμάτιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Συζητάμε για όσα συμβαίνουν στο διαδίκτυο. Ενθαρρύνουμε τα παιδιά να μοιράζονται τις εμπειρίες τους χωρίς φόβο τιμωρίας ή επίκρισης.
- Δίνουμε το παράδειγμα. Οι ενήλικες χρειάζεται να εφαρμόζουν και οι ίδιοι ισορροπημένες συνήθειες χρήσης.
- Αξιοποιούμε τις ρυθμίσεις ασφάλειας. Ελέγχουμε μαζί με τα παιδιά τις ρυθμίσεις απορρήτου, τις ειδοποιήσεις και τα διαθέσιμα εργαλεία γονικής εποπτείας, ανάλογα με την ηλικία τους.
Πώς μπορεί να συμβάλει το σχολείο;
Το σχολείο μπορεί να αποτελέσει χώρο πρόληψης και καλλιέργειας ψηφιακής υπευθυνότητας μέσα από βιωματικές δραστηριότητες και συνεργασία με τις οικογένειες.
Ενδεικτικές δράσεις είναι:
- Εργαστήρια ψηφιακής ευημερίας και ισορροπημένης χρήσης της τεχνολογίας.
- Συζητήσεις για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την προστασία προσωπικών δεδομένων και τον σεβασμό στο διαδίκτυο.
- Δραστηριότητες αναγνώρισης και διαχείρισης συναισθημάτων.
- Ομαδικά παιχνίδια, καλλιτεχνικές δημιουργίες και δραστηριότητες στην αυλή που ενισχύουν την άμεση επικοινωνία.
- Ενημερωτικές συναντήσεις για γονείς σχετικά με τις ψηφιακές συνήθειες των παιδιών.
- Συνεργασία με σχολικούς ψυχολόγους και άλλους ειδικούς, όπου είναι διαθέσιμοι, για την υποστήριξη παιδιών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες.
Πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε βοήθεια;
Εάν παρατηρούμε επίμονες αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση, στη σχολική λειτουργικότητα ή στις κοινωνικές σχέσεις, είναι σημαντικό να προσεγγίσουμε το παιδί με ενδιαφέρον και χωρίς επίκριση.
Όταν οι δυσκολίες επιμένουν ή επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητά του, μπορούμε να απευθυνθούμε σε παιδίατρο ή κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Στόχος δεν είναι να αποδώσουμε κάθε δυσκολία στην τεχνολογία, αλλά να διερευνήσουμε συνολικά τις ανάγκες του παιδιού.
Συμπέρασμα
Τα smartphones και τα tablets δεν είναι από μόνα τους ούτε εχθροί ούτε λύσεις για όλα. Η επίδρασή τους εξαρτάται από το περιεχόμενο, τον τρόπο χρήσης, την ηλικία, τις προσωπικές ανάγκες και το περιβάλλον του παιδιού.
Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα μάς καλεί να εγκαταλείψουμε τις υπεραπλουστεύσεις και να επικεντρωθούμε στην ισορροπία, στην πρόληψη και στην ουσιαστική υποστήριξη των παιδιών.
Ας βοηθήσουμε τα παιδιά να αξιοποιούν την τεχνολογία δημιουργικά και με ασφάλεια, χωρίς να στερούνται τον ύπνο, το παιχνίδι, την κίνηση, τη φιλία και την ανθρώπινη επαφή.
Βιβλιογραφία
- World Health Organization Regional Office for Europe. (2024). Teens, screens and mental health. https://www.who.int/europe/news/item/25-09-2024-teens–screens-and-mental-health
- World Health Organization Regional Office for Europe. (2025). Addressing the digital determinants of youth mental health and well-being: Policy brief. https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2025-12187-51959-79685
- Sala, A., Porcaro, L., & Gómez, E. (2024). Social Media Use and adolescents’ mental health and well-being: An umbrella review. Computers in Human Behavior Reports, 14, 100404. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2024.100404
- Nagata, J. M., et al. (2025). Social Media Use and Depressive Symptoms During Early Adolescence. JAMA Network Open. https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2834349/
- Girela-Serrano, B. M., Spiers, A. D. V., Ruotong, L., Gangadia, S., et al. (2024). Impact of mobile phones and wireless devices use on children and adolescents’ mental health: A systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 33, 1621–1651. https://doi.org/10.1007/s00787-022-02012-8
- Nonlinear dose-response relationships between screen time–based sedentary behavior and depression in adolescents: A systematic review and multilevel meta-analysis. (2026). Mental Health and Physical Activity, 30, 100766. https://doi.org/10.1016/j.mhpa.2026.100766
